Hasan Hueseyin Korkmaz

Hasan Hüseyin’in şiirinde acı yalnızca ağıt değildir. Emekçinin alın teri, yoksulun ekmek kavgası, mahpusun özgürlük özlemi ve halkın daha adil bir dünya arayışı onun dizelerinde direnç ve umuda dönüşür.

HASAN HÜSEYİN KORKMAZGİL: ACIYI BALA, ŞİİRİ DİRENİŞE DÖNÜŞTÜREN OZAN

Türkiye toplumcu şiirinin güçlü isimlerinden Hasan Hüseyin Korkmazgil, şiiri hayatın dışında kurmadı. Yaşadığı yoksulluğu, işçiliği, cezaevini, siyasal baskıları ve Anadolu insanının mücadelesini kendi yaşamından geçirerek yazdı.

4 Mart 1927’de Sivas’ın Gürün ilçesinde dünyaya geldi. Yoksul bir aile ortamında büyüdü. Parasız yatılı okuyarak eğitimini sürdürdü; Adana Erkek Lisesi’nin ardından Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü’nü 1950’de bitirdi. (Türk Dili ve Edebiyatı)

Fakat onun hikâyesi yalnızca bir öğretmenin ya da şairin yaşam öyküsü değildir.

Hasan Hüseyin’in hayatı aynı zamanda yoksulluktan şiire, baskıdan direnişe, acıdan umuda uzanan bir aydın hikâyesidir.

İşçi ailesinden gelen bir şair

Hasan Hüseyin’in toplumsal duyarlılığını anlamak için çocukluğuna bakmak gerekir.

Yoksulluğu uzaktan tanımadı.

Halk çocuklarının hangi koşullarda büyüdüğünü, eğitim hakkına ulaşmanın ne kadar zor olabildiğini kendi hayatında gördü. Kaynaklar onun “yoksul halk çocuklarının arasından çıkmış” olmasını özellikle önemsediğini aktarır. (Türk Dili ve Edebiyatı)

Bu deneyim daha sonra şiirindeki temel damarlardan birine dönüştü.

İşçiler…

Köylüler…

Yoksullar…

Mahpuslar…

Ezilen ve sesi duyulmayan insanlar…

Onun şiirinin kenarında değil, tam merkezindedir.

Öğretmenlikten cezaevine

Gazi Eğitim Enstitüsü’nü bitirdikten sonra Maraş yöresinde öğretmenliğe başladı.

Fakat öğretmenlik yaşamı uzun sürmedi.

1951 yılında siyasi faaliyetleri nedeniyle tutuklandı, hüküm giydi ve öğretmenlik görevinden uzaklaştırıldı. (Türk Dili ve Edebiyatı)

Genç bir öğretmen için bu yalnızca mesleğini kaybetmek anlamına gelmiyordu.

Hayatının yönü bütünüyle değişiyordu.

Cezaevinden çıktıktan sonra uzun süre kendi mesleğini yapamadı. Geçimini sağlayabilmek için tabelacılık, portre ressamlığı, arzuhalcilik ve çeşitli işçilikler yaptı. (Türk Dili ve Edebiyatı)

Böylece hakkında şiir yazacağı emek dünyasının içerisinde kendisi de yaşadı.

Emek onun için teorik bir kavram değildi; hayatın kendisiydi.

Şiirin tarafı vardı

Hasan Hüseyin, toplumcu gerçekçi şiirin önde gelen isimlerinden biri olarak kabul edilir. Şiirlerinde özellikle işçilerin ve kırsal kesimde yaşayan insanların sorunlarını işlerken halk edebiyatının söyleyişinden de yararlandı. (Edebiyat Okulu)

Onun şiiri tarafsız değildi.

Emekten yanaydı.

Özgürlükten yanaydı.

Barıştan yanaydı.

Toplumsal eşitlikten yanaydı.

Sömürüye ve baskıya karşıydı.

Ancak şiirini yalnızca siyasal sloganların toplamına dönüştürmedi.

Aşkı da yazdı.

Doğayı da.

Çocukları da.

Ölümü, ayrılığı, acıyı ve umudu da.

Çünkü onun dünyasında toplumsal mücadele ile insanın duyguları birbirinden kopuk değildi.

Pir Sultan’dan gelen damar

Hasan Hüseyin’in şiirindeki önemli damarlardan biri Anadolu halk şiiri geleneğidir.

Kaynaklarda şiirindeki Yunus Emre ve Pir Sultan Abdal etkisine özellikle dikkat çekilir. Halk deyişlerinden yararlanmış; barış, özgürlük, sömürü ve emek gibi konuları güçlü, zaman zaman epik bir sesle işlemiştir. (YKS Edebiyat)

Pir Sultan’ın sözü nasıl yalnızca estetik değil aynı zamanda bir duruşsa, Hasan Hüseyin’in şiirinde de benzer bir damar hissedilir.

Şiir, yalnızca güzel söz söylemek değildir.

Gerektiğinde itirazdır.

Haksızlık karşısında sözünü sakınmamaktır.

Bu nedenle onun şiirinde Anadolu’nun ozan geleneği ile çağdaş toplumcu şiir cancana gelir.

Kavel: İşçinin mücadelesi şiire giriyor

Hasan Hüseyin’in şiir dünyasının önemli eserlerinden biri Kavel‚dir.

1963 yılında İstanbul’daki Kavel Kablo Fabrikası işçilerinin grevi, Türkiye işçi hareketinin sembolik mücadelelerinden biri haline gelmişti.

Hasan Hüseyin bu toplumsal mücadeleyi şiir dünyasına taşıdı.

Kavel, 1964 yılında Yeditepe Şiir Armağanı’nı kazandı. (Türk Dili ve Edebiyatı)

Bu eser onun şiir anlayışının önemli bir göstergesidir.

İşçinin mücadelesi edebiyatın dışında değildir.

Fabrikanın kapısı da şiire açılabilir.

İşçinin nasırlı elleri de şiirin konusu olabilir.

Çünkü hayatı üreten insanların hikâyesi, aynı zamanda toplumun hikâyesidir.

Kızılırmak ve yargılanan şiir

Hasan Hüseyin’in Kızılırmak adlı eseri nedeniyle hakkında dönemin Türk Ceza Kanunu’nun 142. maddesi kapsamında dava açıldı.

Yargılandı ve beraat etti. (Kültür ve Turizm Bakanlığı)

Bu olay onun hayatındaki temel gerilimlerden birini yeniden gösterir:

Şairin sözü ile siyasal iktidarın sınırları arasındaki gerilim.

Hasan Hüseyin düşüncesini şiirinden ayırmadı.

Bunun sonucunda soruşturmalar ve davalarla karşılaşmasına rağmen yazmayı sürdürdü.

Onun için şiirin özgürlüğü, düşüncenin özgürlüğünden ayrı değildi.

Acıyı Bal Eyledik

Hasan Hüseyin denildiğinde akla gelen en güçlü ifadelerden biri kuşkusuz Acıyı Bal Eylediktir.

Bu ifade onun şiir dünyasını anlamak için de güçlü bir anahtardır.

Çünkü Hasan Hüseyin acıyı inkâr etmez.

Yoksulluk vardır.

Cezaevi vardır.

Ölümler vardır.

Sömürü vardır.

Yenilgiler vardır.

Fakat bütün bunların sonunda insanı yalnızca çaresizliğe bırakmaz.

Acının içinden direnç çıkarır.

Acıyı bal eylemek, acıya razı olmak değildir.

Acının insanı teslim almasına izin vermemektir.

Yaranın içinden yeniden yaşam üretebilmektir.

Anadolu’nun, özellikle de ezilen halkların yüzyıllardır taşıdığı direnç biraz da budur.

Haziranda Ölmek Zor

Hasan Hüseyin’in en çok bilinen eserlerinden biri de Haziranda Ölmek Zordur.

Eser, özellikle Nâzım Hikmet ve Orhan Kemal’in ölümlerinin bıraktığı acıyla toplumsal hafızayı buluşturan güçlü bir şiirsel ağıt niteliği taşır.

Fakat Hasan Hüseyin’de ölüm yalnızca bir insanın yok oluşu değildir.

Ardında bıraktığı düşünce vardır.

Mücadele vardır.

Hatıra vardır.

Ve o hatırayı geleceğe taşıyan insanlar vardır.

Bu nedenle onun şiirindeki yas bile zamanla toplumsal belleğe dönüşür.

Sosyalistti ve bunu saklamadı

Hasan Hüseyin sosyalist bir dünya görüşüne sahipti.

Siyasi yaşamın da bütünüyle dışında kalmadı; 1960’lı ve 1970’li yıllarda Türkiye İşçi Partisi çevresindeki siyasal faaliyetlerde bulundu ve milletvekili adayı oldu. (Biyografya)

Fakat onun sosyalizmini yalnızca parti üyeliği veya siyasi faaliyetlerle açıklamak yetersizdir.

Şiirinin asıl meselesi insandı.

İnsanın sömürülmemesi…

Emeğinin karşılığını alması…

Düşüncesini özgürce ifade edebilmesi…

Savaşlarda ölmemesi…

Çocukların daha adil bir dünyada büyüyebilmesi…

Onun toplumsal bakışının özünde bunlar vardı.

Barış onun şiirinin temel sözlerinden biriydi

Hasan Hüseyin’in şiirlerinde özgürlük kadar barış da önemli bir yere sahiptir. Kaynaklar, onun barış ve özgürlük üzerine güçlü bir ses geliştirdiğini özellikle vurgular. (YKS Edebiyat)

Çünkü savaşın bedelini kimin ödediğini biliyordu.

Yoksullar…

İşçiler…

Köylüler…

Gençler…

Çocuklar…

Savaşların kararını çoğu zaman başkaları verir; fakat tabutlar halkın evlerine gelir.

Bu nedenle barış onun için romantik bir temenni değil, toplumsal adalet mücadelesinin parçasıydı.

Şiirinde çocuklar neden bu kadar önemlidir?

Hasan Hüseyin’in şiir dünyasında çocukların ayrı bir yeri vardır.

Çünkü çocuk gelecektir.

Ama aynı zamanda toplumdaki eşitsizliğin en çıplak biçimde görüldüğü yerdir.

Bir çocuk açsa…

Okuyamıyorsa…

Savaşın ortasında büyüyorsa…

Çalışmak zorunda bırakılıyorsa…

Burada yalnızca o çocuğun değil, bütün toplumun meselesi vardır.

Kendisi de yoksulluk içinden eğitim mücadelesi vererek geldiği için çocukların eşit bir geleceğe sahip olması düşüncesi onun dünyasında ayrı bir anlam taşır.

Halktan kopmayan bir dil

Hasan Hüseyin’in şiiri halkın anlayamayacağı kapalı bir dünyaya çekilmez.

Halk şiirinin ritminden, türkülerden ve Anadolu’nun sözlü kültüründen beslenir.

Fakat geçmişi yalnızca tekrar etmez.

Pir Sultan’ın başkaldırısını, halk ozanlarının dilini ve Anadolu’nun kadim sözünü çağdaş dünyanın işçisiyle, greviyle, fabrikasıyla ve siyasal mücadeleleriyle harmanlar.

Bu nedenle onun şiirinde eski ile yeni arasında bir köprü vardır.

Sazın sözü fabrikadaki işçinin sesine karışır.

İşte Hasan Hüseyin’i özgün kılan özelliklerden biri de budur.

Gazetecilik ve aydın sorumluluğu

Hasan Hüseyin yalnızca şiir yazmadı.

1960’tan sonra gazetecilik ve dergicilik alanında da çalıştı; Akis, Forum ve Toplum gibi yayınlarla ilişkili görevler üstlendi. (Türk Dili ve Edebiyatı)

Bu çalışmalar onun edebiyat ile gündelik toplumsal hayat arasındaki bağını daha da güçlendirdi.

Çünkü ona göre aydın, yalnızca kendi çalışma odasında eser üreten insan değildir.

Yaşadığı toplumun sorunlarına bakmak, soru sormak ve gerektiğinde söz söylemek de aydının sorumluluğudur.

26 Şubat 1984

Hasan Hüseyin Korkmazgil, 26 Şubat 1984’te Ankara’da yaşamını yitirdi. (Teis)

Henüz 56 yaşındaydı.

Arkasında Kavel, Kızılırmak, Acıyı Bal Eyledik, Haziranda Ölmek Zor, Acılara Tutunmak, Filizkıran Fırtınası ve daha birçok eser bıraktı. (Edebiyat Okulu)

Fakat onun bıraktığı miras yalnızca kitaplardan oluşmuyor.

Bir tavır bıraktı.

Bir şairin halktan kopmadan da büyük şiir kurabileceğini gösterdi.

Bir ozanın hem sevdadan hem grevden, hem çiçeklerden hem hapishaneden, hem aşktan hem devrimden söz edebileceğini gösterdi.

Hasan Hüseyin neden hâlâ güncel?

Çünkü onun şiirindeki meselelerin önemli bir bölümü bugün de bizimle.

Hâlâ işçiler hakları için mücadele ediyor.

Hâlâ yoksulluk var.

Hâlâ savaşlar var.

Hâlâ düşüncesinden dolayı baskı gören insanlar var.

Hâlâ çocuklar eşit koşullarda dünyaya gelmiyor.

Hâlâ halkların barışa ihtiyacı var.

Ama bütün bunların yanında dayanışma da var.

Sevda var.

İtiraz var.

Umut var.

Ve hâlâ acıyı bala çevirmeye çalışan canlar var.

Hasan Hüseyin’in toplumsal duruşunu değerli kılan tam da budur.

O acıyı kutsamadı.

Yoksulluğu romantikleştirmedi.

Sömürüyü kader olarak görmedi.

İnsanın kaderinin değişebileceğine inandı.

Onun şiirinde Pir Sultan’ın baş eğmeyen sözü, Anadolu’nun yoksul insanının hikâyesi ve çağdaş işçi sınıfının mücadelesi aynı büyük ırmakta buluştu.

Bu yüzden Hasan Hüseyin Korkmazgil yalnızca toplumcu şiirin önemli bir ismi değildir.

O, halkın acısını kendi acısıyla harmanlayan; emeği, özgürlüğü, barışı ve insan onurunu şiirin diliyle savunan çağdaş bir Anadolu ozanıdır.

Acıları gördü.

Acıları yaşadı.

Ama umutsuzluğa teslim olmadı.

Acıyı bal eyledi.

Hasan Hüseyin Korkmazgil’i sevgi, saygı ve özlemle anıyoruz.

Hasan Hueseyin Korkmaz 01